Aðlögun sveitarfélaga að loftslagsbreytingum
Til þess að mæta þeim áskorunum sem afleiðingum loftslagsbreytinga fylgir er aðlögunar þörf. Afleiðingarnar fara vaxandi og því mikilvægt að aðlögun sé í brennidepli hjá ríki og sveitarfélögum.
Vísindanefnd um loftslagsbreytingar, 2023
Aðlögun í skipulagsgerð sveitarfélaga
Skipulag er eitt lykilstjórntækja til að vinna farsællega að aðlögun byggðar og samfélags og auka seiglu gagnvart áhrifum loftslagsbreytinga.
Með vel ígrunduðu skipulagi er hægt að tryggja að ráðstafanir séu gerðar til að bregðast við væntum afleiðingum loftslagsbreytinga og að ákvarðanir taki mið af þekktri náttúruvá. Það er m.a. hægt að gera með því að:
- •
Laga staðsetningu og útfærslu byggðar og nýtingu lands að fyrirséðum atburðum og breytingum, tryggja að uppbygging fari fram á öruggum svæðum og að ákvarðanir um staðsetningu og hönnun innviða stuðli að þoli, t.a.m. gagnvart auknu veðurálagi og áhættu.
- •
Hagnýta græna innviði eins og blágrænar ofanvatnslausnir í bland við hefðbundnar tæknilegar lausnir, m.a. til að mæta aukinni úrkomuákefð og veðurálagi.
- •
Samþætta aðlögunaraðgerðir við önnur markmið og áherslur til að ná margþættum ávinningi. Jafnframt samþætta mótvægis- og aðlögunaraðgerðir svo þær styðji hver aðra. Það er hægt að gera með því að velja aðlögunaraðgerðir sem jafnframt miða að:
- •
Vernd náttúru, varðveislu náttúrulegra svæða og líffræðilegrar fjölbreytni, t.d. með innleiðingu náttúrumiðaðra lausna og grænna innviða sem stuðla um leið að bindingu gróðurhúsalofttegunda og draga úr áhrifum aukinnar úrkomuákefðar og flóða.
- •
Kolefnishlutleysi og bættri lýðheilsu. Vandað, öruggt og aðlaðandi byggt umhverfi, stefna um byggðamynstur, þéttleika og blöndun byggðar, heildstæða götumynd, græn svæði og náttúrulega innviði ásamt nærþjónustu, styttingu ferðaleiða og góðum skilyrðum fyrir fjölbreytta og virka ferðamáta getur samtímis stuðlað að samdrætti í losun frá samgöngum, aukinni bindingu gróðurhúsalofttegunda, heilnæmara umhverfi og heilbrigðari lifnaðarháttum.
- •
Í landsskipulagsstefnu er sett fram samræmd stefna ríkisins um skipulagsmál á landsvísu og almenn sjónarmið til leiðbeiningar fyrir skipulagsgerð sveitarfélaga og aðra áætlanagerð um landnotkun og byggðaþróun. Eitt viðfangsefna gildandi landsskipulagsstefnu eru viðbrögð við loftslagsbreytingum þar sem fram kemur áhersla á að skipulag feli í sér stefnu um aðlögun að loftslagsbreytingum sem styrki viðnámsþrótt viðkomandi samfélags til langs tíma.
Þeim tilmælum stefnunnar sem beint er til sveitarfélaga um aðlögun snúa m.a. að greiningu áskorana, mati á áhættu og að tekið sé tillit til áhrifa loftslagsbreytinga, leitast við að draga úr álagi af þeim og/eða koma í veg fyrir hættu sem af þeim hlýst með viðeigandi skipulagsákvæðum. Þau geta t.a.m. falið í sér takmarkanir á uppbyggingu og landnotkun eða nýtingu lausna, t.a.m. sjálfbærra ofanvatnslausna til að milda og takast á við þessi áhrif á byggð.
Verkfæri til aðlögunar
Frá áskorunum til aðgerða - leiðarvísir fyrir sveitarfélög
Hagnýtur og aðgengilegur leiðarvísir fyrir sveitarfélög um aðlögun að áhrifum loftslagsbreytinga. Í leiðarvísinum eru fulltrúar sveitarfélaga leiddir skref fyrir skref í gegnum viðkvæmni- og áhættumat sveitarfélagsins vegna loftslagsbreytinga og mótun og forgangsröðun aðlögunaraðgerða sem byggir á því. Leiðarvísirinn leggur til leiðir sem byggja á samráði við íbúa og hagaðila.
Loftslagsatlas Íslands
Vefsjá sem sýnir myndrænt við hverju búast má hvað varðar bryetingar á hitafari, úrkomu og sjávarstöðu til framtíðar miðað við mismikla losun gróðurhúsalofttegunda. Upplýsingar úr Atlasnum geta nýst við skipulagsgerð og greininu á viðkvæmni- og áhættu einstakra svæða eða geira...
Dæmi um aðlögun sveitarfélaga
Grænn og heilsuvænn Grundarfjörður
Vegna breytinga í veðurfari, stækkunar byggðar og breyttra neysluvenja hefur aukið umfang ofanvatns orðið verulegt áskorunarefni í Grundarfirði og annar fráveitukerfið ekki álaginu með tilheyrandi vandamálum. Árið 2019 setti sveitarfélagið fram stefnu um náttúrumiðaðar lausnir í fráveitu innan þéttbýlisins, m.a. til að auka seiglu bæjarins gagnvart loftslagsbreytingum. Nú er í vinnslu rammahluti aðalskipulags fyrir blágrænar ofanvatnslausnir og á sama tíma hefur innleiðing hafist á uppsetningu blágrænna ofanvatnslausna víða um bæinn.
Í stefnu aðalskipulags Grundarfjarðarbæjar hefur stefna um blágrænar ofanvatnslausnir verið innleidd í tengslum við verkefnið "Grænn og heilsuvænn Grundarfjörður".
Aðlögun í skipulagsgerð sveitarfélaga
Verkfæri til aðlögunar
Dæmi um aðlögun sveitarfélaga
— Grænn og heilsuvænn Grundarfjörður