Loftslag Evrópu 2025: Jöklar á Íslandi rýrnuðu mest

Nýjar mælingar ársins 2025 sýna að loftslagsbreytingar hafa haft víðtæk og áþreifanleg áhrif um alla Evrópu. Hitabylgjur gengu yfir álfuna allt frá Miðjarðarhafi til Norðurslóða, jöklar hopuðu og snjóþekja minnkaði verulega. Hlýnun í Evrópu er hraðari en í öðrum heimsálfum og sérstaklega ör á köldum svæðum álfunnar.

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar (WMO) og loftslagsþjónustu Evrópu (Copernicus) um stöðu loftslags í Evrópu árið 2025. Þar er dregin upp skýr mynd af áhrifum hlýnunar á náttúru, vistkerfi og samfélög.

Hlýnun og veðuröfgar um alla Evrópu

Árið 2025 var ársmeðalhiti yfir meðallagi í að minnsta kosti 85% Evrópu og hitabylgjur náðu óvenju langt norður. Við norðurheimskautsbaug mældist lengsta hitabylgja sem sögur fara af, en hún stóð yfir í þrjár vikur og fór hiti yfir 30°C á stöku stað. Að auki:

Þessar breytingar hafa keðjuverkandi áhrif á vistkerfi, vatnsbúskap og samfélög um alla álfuna.

Hlýjasta ár sem mælst hefur á Íslandi

Árið 2025 var hlýjasta ár sem mælst hefur á Íslandi. Samkvæmt mælingum Veðurstofu Íslands var meðalhiti í byggðum landsins 5,2°C, sem er 1,1°C yfir meðallagi áranna 1991–2020.

Hiti var yfir meðallagi nær alla mánuði ársins og víða voru sett ný hitamet. Vorið var það hlýjasta sem skráð hefur verið á landsvísu og maí var langhlýjasti maímánuður frá upphafi mælinga. Um miðjan maí gekk yfir landið óvenjulöng hitabylgja sem stóð í tíu daga og er sú mesta sem vitað er um hér á landi á þessum árstíma.

Sumarið var einnig hlýtt, sérstaklega júlí og ágúst, og ný landsmet í hámarkshita voru sett í maí, ágúst og desember. Á árinu mældist hiti 20°C eða meira einhvers staðar á landinu í alls 64 daga, sem er í meira lagi.

Árið einkenndist jafnframt af snjóléttu veðurfari og tiltölulega hægum vindum. Hlýindi yfir haust og vetur leiddu til þess að úrkoma féll oftar sem regn en snjór, sem hafði meðal annars áhrif á afkomu jökla.

Jöklar á Íslandi rýrnuðu mest í Evrópu

Í skýrslu Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar kemur fram að jöklar í Evrópu hafi tapað miklum massa árið 2025 og að hvergi hafi rýrnunin þetta árið verið meiri en á Íslandi (mynd 1).

Mynd 1. (Til vinstri) Samanlagt massatap jökla (Gt – gígatonn) í Evrópu frá 1976 til 2025. Gögn: WGMS. Heimild: WGMS/C3S/ECMWF. (Til hægri) Skriðhraði Grænlandsjökuls jökulárið 2025. Gögn: IMBIE, ENVEO. Heimild: ENVEO/C3S/ECMWF.

Veðurstofa Íslands vinnur að afkomumælingum íslenskra jökla í samstarfi við Jarðvísindastofnun Háskólans, Landsvirkjun og Náttúrufræðistofnun. Samkvæmt niðurstöðum þeirra mælinga töpuðu jöklar landsins rúmum 15 gígatonnum af ís á jökulárinu 2024–2025. Þar af nam tap Vatnajökuls tæplega 11 milljörðum tonna, en Hofsjökull og Langjökull rýrnuðu einnig verulega. Á Hofsjökli mældist snjóþykkt á hábungu jökulsins sú minnsta frá upphafi mælinga.

Þetta mikla tap skýrist annars vegar af frekar lítilli snjósöfnun yfir veturinn og hins vegar af einu hlýjasta sumri frá upphafi mælinga.

Ársafkoma jöklanna var víðast hvar neikvæð jökulárið 2024-2025 og sýnir þróun síðustu ára að hraði rýrnunar hefur aukist á ný og er orðinn sambærilegur við það sem sást kringum aldamótin (á tímabilinu 1995-2011). Mælingarnar sýna greinilega hvernig afkoma jöklanna sveiflast í takt við sjávarhita sunnan við Ísland.

Ísland í samhengi við Evrópu

Þróunin á Íslandi endurspeglar vel það sem sést víða í Evrópu, en áhrifin eru sérstaklega sýnileg hér vegna mikillar útbreiðslu jökla og nálægðar við norðurslóðir. Hröð rýrnun jökla hefur ekki aðeins staðbundin áhrif heldur tengist hún hækkandi sjávarstöðu á heimsvísu með tilheyrandi áhrifum á strandsamfélög víða um heim. Gögn benda til þess að fyrir hvern sentímetra sem sjávarstaða heims hækkar bætast við um 6 milljónir manna sem standa berskjölduð gagnvart sjávarflóðum.

Snjór og ís gegna einnig mikilvægu hlutverki þegar kemur að því að halda hlýnun jarðar í skefjum þar sem bjart yfirborð þeirra endurkastar hluta sólargeislunar aftur út í geim. Þegar þessi yfirborð minnka dregur úr endurkastinu og hlýnun eykst. Þetta samhengi hlýnunar loftslags og minnkandi endurvarps frá rýrnandi jöklum leiðir því til mögnunar á áhrifum hlýnunarinnar.