Loftslag á Íslandi – fyrr, nú og til framtíðar
Hér er dregið saman hvernig loftslag á Íslandi hefur breyst og hvaða breytinga megi vænta í framtíðinni. Upplýsingarnar byggja á samantekt vísindanefndar um loftslagsbreytingar frá árinu 2023 og gögnum sem birt eru í Loftslagsatlas Íslands.
Það stefnir í að veðurfar á Íslandi í lok aldarinnar verði gjörólíkt því sem verið hefur frá landnámi. Hugsanlega án fordæma síðan síðasta jökulskeiði lauk, fyrir um tíu þúsund árum.
Vísindanefnd um loftslagsbreytingar, 2023
Hvernig hefur loftslag á Íslandi breyst?
Á síðustu áratugum hefur orðið veruleg hlýnun á Íslandi, úrkomumynstur hefur breyst, jöklar hopað og sjávarstaða tekið breytingum víðsvegar um landið.
Hitafar
Frá upphafi 20. aldar hefur meðalhiti á Íslandi hækkað um 1°C samanborið við tímabilið 1850-2020. Hlýnunin hefur verið meiri að vetri en sumri. Fyrstu tveir áratugir 21. aldar voru þeir heitustu á Íslandi síðan mælingar hófust. Hafið umhverfis landið hefur einnig hlýnað verulega á síðustu áratugum þó talsverðar sveiflur hafi mælst.
Úrkoma
Á síðustu áratugum hefur úrkoma aukist. Á síðustu árum var meðalársúrkoma 5-10% meiri en á tímabilinu 1971-2000. Hlutfall snævar í úrkomu hefur farið minnkandi, einkum á láglendi en einnig á hálendi.
Jöklafar
Flatarmál jökla á Íslandi hefur minnkað um 19% frá lokum 19. aldar, þegar þeir náðu mestri útbreiðslu. Nokkrir jöklar hafa horfið með öllu, jaðarlón hafa stækkað og ný myndast.
Sjávarstaða
Sjávarstaða í Reykjavík hefur að jafnaði hækkað um 2,3 mm á ári á tímabilinu 1956-2020 (1,8-2,8 mm óvissa). Sjávarstöðubreytingar við Ísland ráðast af landhæðarbreytingum, hlýnun hafsins og massatapi ísbreiða á Suðurskautslandinu og Grænlandi. Því eru breytingarnar mjög misjafnar eftir landshlutum og hefur sjávarstaða ýmist hækkað, lækkað eða staðið í stað.1
Hvernig mun loftslag á Íslandi breytast?
Meðalhiti mun hækka, bæði að vetri og sumri.
Sumur verða hlýrri og þurrari.
Vetur verða mildari og blautari.
Aftakaúrkoma verður tíðari og öfgakenndari, bæði að vetri og sumri.
Jöklar munu halda áfram að hopa.
Sjávarstaða mun breytast á ákveðnum svæðum, ýmist hækka og lækka.
Snjór og frostakaflar verða sjaldgæfari.
Veðurfar verður áfram breytilegt - jafnvel breytilegra en nú.
Hversu vel okkur gengur að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda mun segja til um hversu afgerandi breytingarnar verða.
Hitafar fram eftir öldinni
Loftslag á Íslandi mun halda áfram að hlýna, einkum að vetrarlagi. Það útilokar þó ekki kuldaköst. Framreikningar sýna að fram að miðbiki aldarinnar hlýnar á bilinu 1,0-1,7 °C miðað við meðaltal áranna 1981-2010. Óvissubil er þó vítt, allt frá lítilsháttar kólnun til nokkurra gráða losunar.
Úrkoma fram eftir öldinni
Gera má ráð fyrir að úrkoma aukist um 1% með hverri gráðu sem hlýnar. Aukningin verður mest í einstökum atburðum (úrhelli) fremur en í meðalúrkomu yfir lengra tímabil.
Vetur verða blautari, bæði hvað varðar magn úrkomu og fjölda úrkomudaga. Aftakaúrkoma sem áður hefur verið metið að geti átt sér stað á 100 ára fresti verður tíðari og endurkomutími styttist.
Jöklafar fram eftir öldinni
Útreikningar benda til að jöklar á Íslandi rýrni um 40–50% fram til loka aldarinnar (miðað við 2015). Ef losun gróðurhúsalofttegunda dregst ekki hratt saman verður rýrnunin enn meiri.
Sjávarstaða fram eftir öldinni
Sjávarstaða við Ísland mun halda áfram að breytast. Breytingarnar ráðast bæði af hnattrænum þáttum (hlýnun sjávar, bráðnun ísbreiða) og staðbundnum (landris og landsig).
Á sumum stöðum gæti afstæð sjávarstaða hækkað um allt að 1,2 metra til aldamóta, þar sem land sígur mest. Á öðrum stöðum, þar sem land rís, gæti sjávarstaða aftur á móti lækkað um allt að 1,5 metra.
Sjávarstöðubreytingar munu halda áfram öldum saman, jafnvel þó náist að minnka losun gróðurhúsalofttegunda.
- Til þess að skoða breytingar í sjávarstöðu á liðnum áratugum er mæliröð úr Reykjavík sú eina sem er aðgengileg. Gert hefur verið átak í að bæta mælistöðvar í kringum landið en ekki eru komnar nægilega langar mæliraðir út úr því verkefni. ↩︎
Hvernig hefur loftslag á Íslandi breyst?
Hvernig mun loftslag á Íslandi breytast?