Skýringar á kortum og fyrirvarar

Á þessari síðu er útskýrt hvernig lesa má niðurstöður langtímahættumats vegna hraunvár á Reykjanesskaga. Hér eru skýrðar helstu forsendur matsins, þar á meðal líkur á gosupptökum, líkur á hraunflæði, sviðsmyndir, litaskalar og helstu fyrirvarar við túlkun niðurstaðna. Markmiðið er að auðvelda notendum að skilja hvað kortin sýna, hvernig niðurstöðurnar eru unnar og hver takmörk þeirra eru.

Niðurstöðurnar fela ekki í sér tölulegt mat á því hversu líklegt er að hraun renni yfir tiltekið svæði innan ákveðins tímabils. Þær sýna fremur hlutfallslega berskjöldun svæða og hvar líkur eru meiri eða minni miðað við önnur svæði í sama mati.

Mikilvægt að hafa í huga

Hvað merkja hlutfallslegar líkur?

Kortin sýna hlutfallslegar líkur. Slík framsetning er notuð til að auðvelda samanburð milli svæða og draga fram hvar berskjöldun er meiri eða minni. Mikil óvissa fylgir tíðni gosa innan eldstöðvakerfa og því er ekki unnið með tölulegt mat á líkum á hraunflæði innan tiltekins tímabils. 

Nánar um líkur á gosupptökum

Líkur á gosupptökum, það er líkur á að eldgos komi upp á tilteknum stað, eru metnar með líkanreikningum. Við útreikningana er stuðst við þekkingu á gossögu og jarðfræði svæðisins. Þar sem þekkt gossaga bendir til þess að gosupptök verði ítrekað á svipuðum slóðum fá þær gossprungur mest vægi í matinu.

Til einföldunar er stuðst við eftirfarandi hlutfall milli flokkanna á líkum á gosupptökum:

Mikilvægt er að hafa í huga að þessi hlutföll lýsa samanburði milli líkindaflokka innan matsins, en ekki prósentulíkum á að eldgos hefjist á tilteknum stað. Að svæði sé metið með mjög miklar líkur á gosupptökum þýðir því ekki að þar muni gos örugglega hefjast, heldur að svæðið er talið líklegra en svæði í lægri flokki samkvæmt forsendum matsins.

Hvernig á að lesa kort um gosupptök?

Kortin sýna hvar líkur á gosupptökum eru meiri eða minni miðað við önnur svæði í sama mati. Dekkri litir tákna meiri líkur en ljósari litir minni. Ólituð svæði hafa mjög litlar líkur á gosupptökum.

Líkur á gosupptökum á Reykjanesskaga samkvæmt MatHaz-líkaninu. Dekkri litir sýna meiri líkur og mikilvægir innviðir eru einnig sýndir á kortinu.

Hvað eru sviðsmyndir?

Sviðsmyndir eru hugsaðar til að endurspegla mismunandi gerðir gosa og hegðun hrauns. Á Reykjanesskaga hafa bæði myndast hraun sem hafa flætt töluvert langt frá upptökum og hraun sem hafa frekar hlaðist upp og þykknað. Því eru notaðar ólíkar sviðsmyndir til að meta hvaða áhrif mismunandi goshegðun gæti haft á landsvæðið.

Sviðsmyndir eru ekki spár um tiltekna framtíð heldur leið til að kanna hvernig mismunandi gerðir atburða gætu þróast út frá þekktri hegðun á svæðinu. Í hraunvármatinu er unnið með fjórar sviðsmyndir sem endurspegla þekkta hegðun hraunflæðis á svæðinu.

Hvernig eru líkur á hraunflæði metnar?

Hraunflæðishermanir byggja á sviðsmyndum sem sýna hvaða svæði gætu orðið fyrir áhrifum vegna hraunflæðis á tilteknum stað. Sviðsmyndirnar endurspegla mismunandi hegðun og stærð hrauna. Með þeim er varpað ljósi á hvaða svæði gætu orðið fyrir áhrifum vegna hraunflæðis.

Líkur á hraunflæði í mismunandi sviðsmyndum

Kortin hér að neðan sýna líkur á hraunflæði út frá fjórum sviðsmyndum sem endurspegla mismunandi gerðir gosa og hegðun hrauns á Reykjanesskaga. Þau sýna hlutfallslega berskjöldun svæða fyrir hraunflæði, en ekki nákvæma spá um útbreiðslu næsta goss.

Líkur á hraunflæði á Reykjanesskaga út frá fjórum sviðsmyndum.

A: Flæði – lítil hraun

B: Flæði – meðalstór hraun

C: Upphleðsla – meðalstór hraun

D: Upphleðsla – stór hraun

Hvernig á að lesa kort um hraunflæði?

Kortin sýna hlutfallslegar líkur á hraunflæði, það er hvar líkur eru meiri eða minni miðað við önnur svæði í sama mati. Dekkri litir tákna meiri líkur en ljósari litir minni. Flokkurinn „Mjög litlar líkur“ hefur tölugildið núll og er því litlaus á kortum. Líkur á hraunflæði eru flokkaðar frá mjög litlum upp í mjög miklar líkur og sýndar með litaskala frá bleikum til fjólublárra lita. Líkurnar eru ekki settar fram í prósentum heldur sem hlutfallslegt mat.

Til einföldunar er stuðst við eftirfarandi hlutföll milli flokkanna:

Athugið að hlutföllin hér að ofan sýna samanburð milli líkindaflokka en ekki prósentulíkur á hraunflæði á einstökum stað. „Allt að 100 sinnum líklegri“ þýðir því ekki að hraun muni þar örugglega renna, heldur að svæðið er metið berskjaldaðra en svæði í lægri flokki.

Niðurstöðurnar sýna að sviðsmyndin Flæði – meðalstór hraun leiðir til víðtækustu berskjöldunar svæða fyrir hraunflæði.

Hraunflæðileiðir að höfuðborgarsvæðinu

Ef litið er til þeirrar sviðsmyndar sem sýnir víðtækustu berskjöldun, Flæði – meðalstór hraun, sést að meginhluti byggðar á höfuðborgarsvæðinu er á svæðum þar sem líkur á hraunflæði eru metnar mjög litlar eða litlar. Niðurstöðurnar sýna þó einnig skýrar mögulegar hraunrennslisleiðir inn að byggð, einkum um dali og lægðir, og falla þær að meginatriðum að þekktum hraunrennslisleiðum frá fyrri eldgosum á Reykjanesskaga.

Til vinstri sjást niðurstöður fyrir sviðsmyndina Flæði – meðalstór hraun og til hægri einfalt jarðfræðikort sem sýnir þekkt nútímahraun á höfuðborgarsvæðinu. Myndin sýnir að þær hraunrennslisleiðir sem koma fram í líkanreikningum falla að meginatriðum að þekktum hraunleiðum frá fyrri eldgosum.

Óvissa og fyrirvarar

Niðurstöðurnar byggja á bestu fáanlegu upplýsingum hverju sinni en ná ekki til óþekktra eða ólíklegra atburða. Óvissa er eðlilegur hluti af mati sem þessu og tengist meðal annars því að jarðfræðileg gögn um fyrri atburði eru í eðli sínu takmarkaðri en á við um atburði sem verða oftar. Jafnframt byggja sviðsmyndir og reiknilíkön á núverandi þekkingu og ákveðnum forsendum. Þrátt fyrir það gefa niðurstöðurnar mikilvægar vísbendingar um hvaða svæði geta orðið útsett eða berskjölduð fyrir hraunvá.

Mikilvægt er einnig að hafa í huga að flokkur með lægri líkur útilokar ekki hættu.

Hvað segja niðurstöðurnar ekki?

Niðurstöðurnar segja ekki hvenær næst gýs, hvar gos hefst nákvæmlega eða hvernig næsti atburður þróast. Þær segja heldur ekki einar og sér hvaða ákvarðanir beri að taka. Þær eru leiðbeinandi upplýsingar sem nýtast við skipulag, undirbúning og ákvarðanatöku til lengri tíma.

Sjá nánar í skýrslu

Sjá nánar í skýrslu

Kortasjá og gögn

Kortasjá og gögn

Spurt og svarað

Spurt og svarað

Um verkefnið

Um verkefnið