Spurt og svarað

Athugið

Veðurstofa Íslands svarar hér spurningum um hættumat, kort, gögn og vísindalegar forsendur. Spurningar um viðbrögð, rýmingu, þjónustu, tjónabætur og tryggingamál heyra undir aðrar stofnanir og er þá vísað á viðeigandi aðila.

Um verkefnið

Hvað er birt á þessum vef?

Á þessum vef eru birtar skýrslur, kort, gögn og skýringar um eldfjallavá á Reykjanesskaga. Þar á meðal eru niðurstöður langtímahættumats vegna hraunavár, auk annars efnis sem er hluti af stærra verkefni Veðurstofu Íslands um hættu- og áhættumat fyrir Reykjanesskaga. Fleiri skýrslur munu bætast við eftir því sem verkefninu vindur fram.

Hvað er langtímahættumat?

Langtímahættumat sýnir hvar hætta getur skapast til lengri tíma út frá jarðfræði, gossögu og líkanreikningum. Það er ætlað til stuðnings skipulagi, undirbúningi og ákvarðanatöku en er ekki spá um næsta atburð.

Er þetta spá um næsta eldgos?

Nei. Niðurstöðurnar sýna hvorki hvenær næst gjósi né hvar gos hefst nákvæmlega. Þær sýna fremur hvaða svæði eru líklegri en önnur til að verða fyrir áhrifum til lengri tíma.

Af hverju er verið að gera þetta mat?

Markmiðið er að styðja upplýsta ákvarðanatöku, efla öryggi og áfallaþol samfélagsins og draga úr tjóni á byggð og innviðum.

Hvernig á að lesa kortin í hraunavárskýrslunum?

Hvað sýna kortin?

Kortin sýna annars vegar hvar meiri líkur eru á gosupptökum og hins vegar hvar líklegra er að hraun flæði. Þau sýna einnig hvaða svæði teljast með mesta hraunvá samkvæmt þessu mati. Það eru svæði sem eru meðal efstu 10% í niðurstöðum matsins. Þetta er samanburður innan matsins og er ekki lýsing á yfirstandandi hættu eða viðvörunarstigi.

Hvað merkja litirnir á kortunum?

Því dekkri sem litirnir eru, þeim mun meiri eru líkurnar samkvæmt viðkomandi mati. Á kortum yfir gosupptök eru svæði með mjög litlar líkur grá eða ólituð. Á kortum yfir hraunflæði sýna dekkri litir meiri líkur á hraunflæði yfir land.

Eru líkindin sýnd í prósentum?

Nei. Hér er unnið með hlutfallslegt mat. Kortin sýna því hvar líkur eru meiri eða minni innan sama gagnasetts, en ekki prósentulíkur fyrir tiltekinn tíma.

Hvað merkir að svæði sé á efsta hættustigi?

Það merkir að svæðið er meðal þeirra 10% svæða þar sem hraunvá er mest samkvæmt þeim gögnum og forsendum sem matið byggir á. Það þýðir ekki að önnur svæði séu örugg eða að eldgos muni örugglega hefjast þar.

Hver er munurinn á líkum á gosupptökum og líkum á hraunflæði?

Líkur á gosupptökum vísa til þess hvar líklegra er að eldgos hefjist. Líkur á hraunflæði vísa til þess hvar hraun gæti runnið og haft áhrif, jafnvel þótt gosið hefjist annars staðar.

Hvað þýða niðurstöðurnar?

Hvaða svæði eru sérstaklega berskjölduð samkvæmt hraunvárskýrslunum?

Niðurstöður langtímahættumatsins sýna að Grindavík og Hveragerði eru á svæðum á efsta hættustigi. Grindavík er bæði nálægt svæðum þar sem líkur á gosupptökum eru metnar miklar og á svæði með mjög mikla hraunvá en Hveragerði er einkum á efsta hættustigi vegna hraunflæðis. Hlutar Hafnarfjarðar eru einnig nálægt svæðum þar sem hraunvá er metin mikil.

Hvernig nýtast niðurstöðurnar?

Þær nýtast sem leiðbeinandi upplýsingar við skipulag byggðar, mat á berskjöldun innviða, undirbúning viðbragðsáætlana og forgangsröðun mótvægisaðgerða. Þær styðja ákvarðanatöku til lengri tíma.

Þýða þessar niðurstöður að ekki megi byggja eða starfa á ákveðnum svæðum?

Nei. Veðurstofa Íslands leggur fram vísindalegt mat á hættu og berskjöldun. Ákvarðanir um skipulag, landnotkun og leyfisveitingar eru teknar af þar til bærum stjórnvöldum á grundvelli fleiri þátta.

Óvissa og takmarkanir

Hvers vegna fylgja niðurstöðunum fyrirvarar?

Matið byggir á bestu fáanlegu upplýsingum hverju sinni en óvissa er alltaf til staðar. Hún tengist meðal annars jarðfræðigögnum, sviðsmyndum og reiknilíkönum.

Hvað vitum við ekki?

Við vitum ekki hvenær næsta gos hefst, hvar það byrjar nákvæmlega eða hvernig það þróast í smáatriðum. Langtímahættumat sýnir líkleg áhrifasvæði en lýsir ekki næsta atburði í smáatriðum.

Hvenær tekur skammtímahættumat við?

Þegar umbrot hefjast á tilteknu svæði verða rauntímagögn og skammtímahættumat grundvöllur mats á stöðunni. Þá nýtast grunnniðurstöður langtímahættumats áfram sem bakgrunnur og samhengi en ekki sem lýsing á yfirstandandi atburði.

Veðurstofa Íslands tekur ekki ákvarðanir um rýmingu, lokanir eða aðrar viðbragðsráðstafanir. Slíkar ákvarðanir eru á ábyrgð lögreglu.

Hvar finn ég upplýsingar um viðbragðsáætlanir og almannavarnaráðstafanir?

Veðurstofa Íslands birtir hættumat og vísindalegar upplýsingar. Upplýsingar um viðbragðsáætlanir, rýmingu og opinber viðbrögð eru hjá almannavarnanefndum sveitarfélaga, almannavarnadeild ríkislögreglustjóra og lögreglu.

Hvar fæ ég upplýsingar um tjónabætur vegna náttúruhamfara?

Veðurstofa Íslands metur ekki bótarétt og afgreiðir ekki tjónamál. Upplýsingar um tilkynningu tjóns, bótaskilyrði og næstu skref eru hjá Náttúruhamfaratryggingu Íslands og eftir atvikum hjá tryggingafélögum.

Nánar um eldfjallavá

Orðskýringar

Orðskýringar

Samantekt og skýrslur

Samantekt og skýrslur

Kortasjá og gögn

Kortasjá og gögn

Um verkefnið

Um verkefnið